TEKSTİL ÜRÜNLERİNİN ELDE EDİLMESİ

Elyaftan ya da iplikten değişik yöntemlerle kumaş elde edilebilir.
1– DOKUMA: İki ipliğin birbirleri ile 90 derecelik bir açı yaparak birbiri arasından geçmesi ile elde edilir.
a) Çözgü ipliği: Kumaş boyundaki ipliğe,
b) Atkı ipliği: Kumaş enindeki ipliğe denir.
2- TRİKO: İğneler yardımı ile çok sayıdaki ipliğin birbirlerinin halkası içinden geçerek zincir şeklinde oluşturdukları elastik kumaştır.
3- KEÇE: Elyafın ısı, buhar ve basınç yoluyla birbirleri ile birleşip sıkıştırılmasıyla elde edilir.
4- YAPIŞTIRMA: Yapıştırıcı malzeme ile iki ya da daha çok iplik ve kumaşın bir arada yapıştırılmasından elde edilen dokusuz bir kumaş türüdür. Örnek: Halıfleks.
Bir de poliüretan köpük üzerine kumaşın yapıştırılması ile de bir tekstil ürünü elde edilebilir.
KUMASIN OLUŞMASI VE SONRAKİ AŞAMALAR
■ Elyaf
■ Bükülmüş elyafın iplik haline gelmesi
■ Triko veya dokuma tezgâhında ipliğin kumaşa dönüşmesi
■ Fiske
■ Apre
■ Giysiye göre kesim
■ Dikim
■ Satıcıya ulaşması
■ Alıcıya ulaşması
TEKSTİLDE KULLANILAN HAMMADDELERİN SINIFLANDIRILMASI
İkiye ayrılırlar:
1- Doğal elyaflar
2- Yapay elyaflar
1- DOĞAL ELYAF: Doğada elyaf olarak oluşan her tür elyaf bu sınıfa girer.
A) Bitkisel elyaf: Bu tür elyafa, yapılarında % 60-90 selüloz içerdiklerinden “selülozik
elyaf” da denilir. Bitkilerden elde edilen bu elyaf türleri, bitki üzerinde bulundukları yerlere göre ayrıca sınıflandırılır.

a) Bitki tohumlarından elde edilen elyaf: Tek hücreli elyaf olarak da bilinirler. Örnek olarak, pamuk bitkisinin tohumundan elde edilen pamuk elyafını ve kapok elyafını gösterebiliriz.
b) Bitki gövdesinden elde edilen elyaf: Keten, Kenevir, Jüt ve Rami bu sınıfa girer.
c) Bitki yaprağından elde edilen elyaf: Sisal Kendiri, Manila Keneviri, Yeni Zelanda Keteni gibi elyaf türleri bu sınıfa girer.
d) Meyveden elde edilen elyaf: Koko elyafı, Hindistan cevizi meyvesinden elde edilir.
e) Bitki özsuyundan elde edilen elyaf: Kauçuk.
B) Hayvansal elyaflar:
a) Yünler ve kıllar (Koyunyünü, Keçi, Devetüyü, At ve inek kılı)
b) Tabi İpek, Yabani İpek.
C) Minerallerden elde edilen elyaflar
(Bazalt elyafı “Maden çürüğü”, Cam elyafı “Cam ipeği” de denir.
D) Metal elyafları
a) Soy madenlerden elde edilen iplikler (Altın, gümüş teller)
b) Soy olmayan madenlerden elde edilenler (Demir, Pirinç, Bakır telleri)
GİYİMDE KULLANILAN KUMAŞLAR

KUMAŞ DOKUMASI-TEKSTİL
Kumaşlar birbirine paralel olarak gerilmiş boy (çözgü) ipliklerinin aralarından, en (atkı) iplikleri geçirilerek meydana getirilir. Boy iplikleri kumaşın uzunluğu ölçüsünde dokuma tezgahlarına gerildikten sonra en iplikleri bir mekikle boy iplikleri arasından geçirilerek sıkıştırılır. Boy iplikleri tezgaha gerili ve mekik vuruşları nedeniyle, en ipliklerine göre daha sağlam ve bükümlü ipliklerden oluşur. En iplikleri daha az bükümlü olup boy iplikleri kadar sağlam olmalarına gerek yoktur.
Kumaşlar dokunduktan sonra, aşağıda sıralanan özelliklerine göre çeşitli isimler alır:
1- Kumaşlar menşeilerine göre isimlendirilir: Pamuklu, Yünlü, İpekli v.s.
2- Örgü şekillerine göre: Paltoluk, Mantoluk, Perdelik v.s.
3- Renk ve desenlerine göre: Tek renkli, Kareli, Çizgili, Küçük desenli, Basma v.s.
4- Piyasadaki satış şekline göre: Paltoluk, Mantoluk, Perdelik v.s.
5- Bazı kumaşlar memleket isimleri alırlar: Florantin, Bengalin, Nankin v.s.
6- Bazı kumaşlara ilk defa yapan şahsın veya firmanın adı verilir: Jakar, Perlon, Akfil v.s.

GENEL BİLGİLER
Tekstil sözcüğü, elyafın elde edilmesinden dokunmuş kumaş haline getirilinceye kadar geçirdiği aşamalarla ilgili bir terimdir. Elyaf sözcüğü ise genellikle tekstil hammaddeleri için kullanılır. Gerilebilme ve kopma mukavemeti ile bükülebilme (eğirme) ve birbiri üzerine yapışma yeteneği olan uzun ince iplik ve lifçiklere ELYAF denir. Bunların boyu enine göre çok uzundur. Renkli veya renksiz olabilirler. Bir tekstil elyafının ticari bakımdan değerli olabilmesi için mukavemet, esneklik ve iyi bir eğirme yeteneğine sahip olması gerekir. Bundan başka sağlamlık, yumuşaklık, nem çekme, kolay boyanabilme gibi yan özellikler de aranır. Bu saydığımız özelliklere en fazla sahip olan elyaf, ticari yönden de en değerli sayılır.
ORGANİK TEMEL ELEMANLILAR
Üç kısma ayrılır:
1) Bitkisel temel elemanlılardan elde edilenler, hammaddesi selülozdur,

a- Viskoz metodu ile

b- Bakır oksit amonyak metodu ile

c- Asetat metodu ile
2) Bitkisel albüminden elde edilen elyaflar

a- Yerfıstığı albümini ve proteinden

b- Mısır, Soya fasulyesi ve pamuk tohumundan

c- Yosunlardan

3) Hayvansal temel elemanlılardan elde edilen elyaflar

a- Hayvansal albüminden (süt ürünleri)

b- İpek fibroninden elde edilenler (jelâtin), kemikten, yengeç kabuklarından

c- Kazein elyafı

d- Balıktan elde edilen suni ipek

İNORGANİK TEMEL ELEMANLILAR
Polinivil Klorid (Movil, Saron)
Poliamid (Perlon, Naylon, Silon)
Polyester (Dialon, Tergal)
Poliakril Nitrat (Orlon, Dralon, Akrilon)
TEKSTİL TERİMLERİNDEN ÖRNEKLER VE AÇIKLAMALARI

TERBİYE
Kullanım alanı ya da moda isteğine göre görünüm, tutum özellikleri kazandırılması amacıyla tekstil maddelerine uygulanan hazırlama, beyazlatma, boyama, basma ve apre işlemlerinin tümüdür.

APRE
Bu işlemin amacı, tekstil mamullerinde doğal olarak bulunan fakat gizli olduğu için ilk etapta ortaya çıkmayan birtakım özelliklerin (yumuşaklık, nem çekme, dayanıklılık, boyanabilme v.s.) yahut doğal olarak kendilerinde bulunmayan özelliklerin (su tutmazlık, su geçirmezlik, güve yemezlik gibi) mamule zarar vermeksizin en yüksek değere çıkartılabilmesidir. Örnek vermek gerekirse,
SU GEÇİRMEZLİK APRESİ: Bu işlem için eskiden doğal kauçuk kullanılırdı. Bunun için benzin veya uygun bir çözücüde çözünmüş olan doğal kauçuk, sürme veya püskürtme ile ince bir film halinde kumaş üzerine verilir. Çözücünün buharlaşması ile kauçuk kumaş üzerinde kaplanmış olarak kalır. Kauçuğun kalınlığı istendiği takdirde işlem birkaç kez tekrarlanarak arttırılabilir. Günümüzde bu tür kumaşlarda kauçuk yerine başka maddeler de kullanılmaktadır (Poliüretan, Polinivil, Asetat). Bu işlem iyi bir sonuç vermesine karşın kumaştaki bütün gözenekler kapandığından hava akımı kesilir. Deri solunumu ve terin buharlaşması önlenir.
DİNKLEME
Dinkleme işlemi, kumaşı sıkı ve yoğun bir hale getirmek için yapılan bir keçeleştirme işlemidir. Dinkleşmiş kumaşta, atkı ve çözgü iplikleri görünmez. Genelde şthraygarn kumaşlara uygulanır. Bazen kamgarn kumaşlara da hafif bir dinkleme yapılır. Temel olarak işlem bir çekme ve keçeleşme ile sonuçlanan elyaf göçünü sağlamak üzere ıslak kumaş üzerinde bir sıkma etkisi yapmaktadır.
HAŞIL
Çözgü ipliklerinin dokuma esnasında kopmaması için nişasta selüloz eteri, tutkal gibi maddelerle sağlamlaştırılması demektir. Haşıllamada ipliği meydana getiren lifler birbirine, iplik yüzüne çıkan lif uçları ipliğe yapıştığından ipliğin kopma direnci ve kayganlığı artar. Fakat boyama, ağartma gibi işlemlerden önce haşıl sökülmelidir. Aksi takdirde dalgalı ağartma, hatalı boyama gibi aksiliklerle karşılaşılır. Genelde pamuklularda kullanılır.
FİKSE
Kısa süren baskı işleminde boyar maddeler elyafa tam olarak fiske olmayıp (sabitleşmeyip) sadece mekanik olarak yapışırlar. Bunun için son işleme tabi tutularak elyaf içlerine nüfus ettirilmeleri ve fiske edilmeleri sağlanır. Bunun için baskı işleminden sonra kurutulan materyal buharlamaya tabi tutulur.
MERSERİZASYON
1884 yılında İngiliz Merser tarafından bulunan merserizasyonun esası pamuklu mamülü (iplik veya kumaş) kimyasal olarak muameleye tabi tutarak ya bu işlem esnasında

veya hemen ardından germeye dayanmaktadır. Bu işlem sonucunda doğal haliyle pek parlak olmayan pamuklu mamul belirli bir parlaklık kazanmaktadır.
İPLİK NUMARALARI
A) Uzunluk Numaralandırma Sistemi (Numara metrik- Nm): 1000 metre materyalin uzunluğu kilogram cinsinden saptanarak bulunur. 1 kilogramı 1000 metre gelen iplik 1 Nr. inceliğindedir. Bu sistemde numara büyüdükçe iplik incelir. Genelde pamuk, yün, keten, kenevir v.s. ipliklerde kullanılır.
B) Ağırlık Numaralandırma Sistemi DENİER (Denye): 9000 metre uzunluğundaki iplik 1 gr. ise 1 denye inceliğindedir. İpek ve naylon gibi filament iplikler bu sisteme göre numaralandırılır.
KUMAŞLARDA (EN) ATKI VE (BOY) ÇÖZGÜ YÖNÜNÜN BULUNMASI

1- Kumaşların kenarında, atkı ipliğinin dönmesinden meydana gelen sık ve kalın kısmına paralel iplikler boy düz ipliğini gösterir. Bu kenar oldukça sağlamdır. Bazen firma, marka gibi yazılar bulunur.
2- Atkı ipliği daima daha kalın kullanılır.
3- Çözgü iplikleri sağlam olup atkı ipliklerine göre daha yüksek bükümlüdür.
4- Ucuz yünlü kumaşların, battaniyelerin çoğunlukla çözgü iplikleri pamuk liflerinden yapılır. Pamuk sağlamlığı ve ucuzluğu yönünden tercih edilir. Kaliteli kumaş yapılmak isteniyorsa çözgü ipliği kamgarn, atkı ipliği strayhgarn iplik uygulanılır.
5- Kumaşlar kalite gibi havlı veya ilmekli ise havlar çözgü yönüne göre yatar.
6- Çözgü iplikleri kumaşta daha gergin ve düzgündür. Birbirine paralel görünümdedir.
7- Genelde kumaş iki yönde çekilir. Esnemeyen yön çözgü, esneyen yön atkıdır.
8- Kumaş düz iplik yönünde ses çıkaracak şekilde çekilir. Çıkan sesi ince ise kumaşın çözgü ipliği, kalınsa atkı ipliğidir.
KUMAŞLARIN TERSİ VE YÜZÜNÜN BULUNMASI
1- Kumaşların yüzünde genelde daha iyi apre uygulanması yapılır.
2- Kumaşlarda iki değişik cins iplik kullanılmışsa iyi kalite iplik kumaş yönünde görülür.
3- Kumaşların yüzündeki yüzey iplikleri daha iyi kesilmiş, tüyler yakılarak düzgün görünüm sağlanmıştır.
KUMAŞLARIN ÇEKME NEDENLERİ

1- Gevşek ve seyrek örgülü kumaşlar daha çok çeker. Bu çekme kumaşın daha gergin olduğu çözgü yönünde daha fazladır.
2- Apre uygulamalarında, ıslak işlem yapılıyorsa çekme oranı daha fazlalaşır.
3- Yünlülerde keçeleştirme yapılmışsa, hem enden, hem boydan fazla çekerler.
4- Atkı ve çözgü iplikleri dokuma tezgâhında gergin olarak bulunurlar. Tezgâhtan çıkarılan kumaşın gerginliği kaybolur. Bu nedenle enden ve boydan kısalma görülür.
5- Çekme özellikleri, her kumaşın sıklığı, örgüsü ve liflerin çeşitlerine göre değişir.
6- Dokuma yapılan yerin sıcaklığı, nemi, uygulanan apre işleminin çeşidi çekme oranlarında farklılık meydana getirir.

 

Bu yazı 1367 kere okundu.
  • Site Yorum

Bir yorum bırak

Sponsorlu Bağlantılar
  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM